Koerswijziging drijft Evangelische Gemeente Zeewolde uit elkaar

ZEEWOLDE – Een flink verschil van inzicht heeft ertoe geleid dat groep leden van de Evangelische Gemeente Zeewolde lijnrecht tegenover de leiding van de kerk kwam te staan. Dat ging zover dat enige ‘opposanten’ het lidmaatschap van de kerk werd ontnomen.

(door Mannes Schoppink)

Andere koers

Op 23 mei 2024 organiseerde het leidinggevende ‘oudstenteam’ (dat destijds bestond uit drie echtparen uit de kerkgemeenschap) een gemeenteavond in het EGZ-gebouw aan het Kluunpad. Daarop werden de plannen voor een koerswijziging bekendgemaakt. Veel leden van de gemeente voelden zich hierdoor overvallen, omdat zij zich er niet op had kunnen voorbereiden.

Er werden ‘s avonds drie voorstellen gepresenteerd. De leiding wilde één echtpaar uit haar midden als voorgangersduo van de gemeente aanstellen en een statutenwijziging doorvoeren, waardoor voor iedereen duidelijk zou worden wie voortaan welke ‘beslissingsbevoegdheid’ zou hebben. Ook zou er een zogenoemde apostolische raad worden aangesteld, waar de leiding verantwoording aan zou kunnen afleggen. De raad zou bestaan uit twee (bevriende) voorgangers uit het land. De ‘raad van wijze mannen’, die voorheen fungeerde als adviesgroep zonder toezichthoudende bevoegdheid, zou daarmee kunnen worden opgeheven.

Een derde voornemen was de invoering van de zogenoemde vijfvoudige bediening. Die term komt oorspronkelijk uit de Bijbel, Paulus gaf in zijn brief aan de Efeziërs aan hoe de kerkelijke gemeente moest worden geleid, namelijk via de apostel, de profeet, de evangelist, de herder en de leraar. Het oudstenteam lichtte de plannen ’s avonds toe en had daarvoor ook al een presentatiebrochure samengesteld. Er werd onmiddellijk een nieuwe gemeenteavond uitgeschreven, twee weken later.

Voor een aantal opposanten was het intussen duidelijk dat de voorgestelde plannen voor fundamentele veranderingen in de structuur en de machtsverhoudingen binnen de gemeente zouden zorgen. Niet alleen zou het oudstenteam sneller beslissingen kunnen nemen, de bezorgde EGZ-leden waren vooral bang dan er voor de gemeenteleden zelf geen bevoegdheden overbleven.

Toen de plannen op de tweede avond ter stemming werden gebracht, bleek een meerderheid van de aanwezige leden tegen de koerswijziging van de kerkleiding te zijn (80 stemmen tegen, 72 voor). Voor een statutenwijziging zou er een twee-derde meerderheid voor moeten hebben gestemd en die was dus bij lange na (nog) niet gehaald. De ‘vijfvoudige bediening’ werd niet in stemming gebracht, het oudstenteam vond dat dit tot zijn competentie behoorde.

Kritische leden

Een groep kritische gemeenteleden stak de koppen bij elkaar en ging op 4 november 2024 met de kerkleiding in gesprek. Dat zorgde er niet voor dat de rijen werden gesloten. De oudsten beriepen zich erop dat zij ‘door God waren aangesteld’ en dat zij ‘Hem wilden volgen’. Drie dagen later stuurden zij een bericht aan de hele EGZ-gemeente, waarin zij hun visie opnieuw presenteerden. Een door een ‘kleine groep gemeenteleden’ voorgestelde alternatieve koers wezen zij af, werd daarbij meegedeeld.

Op 10 november kreeg een gemeentelid tijdens een kerkdienst het podium om een profetie te verkondigen dat de koers van de leiding ‘Gods wil’ was. Volgens het SEM-rapport (hierover hieronder meer) ging het hierbij om iemand uit het leidinggevende team, maar uit de bewaard gebleven livestream wordt duidelijk dat dit niet het geval was. De criticasters werden in dezelfde dienst door een externe spreker (een bekende evangelist van ‘Heart2Heart’) met een schoppende beweging te kennen gegeven dat zij desnoods konden vertrekken. “Niet eens met het leiderschap? Nou, we hebben toch een grote voordeur!”

Dit was voor twaalf opposanten de bekende druppel. Zij vatten de ‘boodschap’ zo op dat hun kritiek werd gezien als ‘verzet tegen God’. Op 14 november stuurden zij hun medegemeenteleden daarop buiten de leiding om een open brief, waarin zij hun ernstige zorgen uitten. Wie die ook herkende, kon aanhaken. Meer dan honderd personen reageerden hierop.

Nu waren de oudsten in hun wiek geschoten. Zij kwalificeerden het gedrag van de ‘twaalf’ als ‘opstandig, ondermijnend en onbijbels’. Indien de groep zich niet zou ‘bekeren’, zou hun het lidmaatschap van de gemeente worden ontnomen. De critici zegden hierop het vertrouwen in het leidinggevende team op, waarna zij op 22 november 2024 daadwerkelijk te horen kregen dat hun lidmaatschap werd opgezegd wegens ‘handelen buiten het leiderschap om en actief optreden tegen de leiding van de gemeente’.

Te snelle beslissing

De weggestuurde leden schakelden nog dezelfde week de klachtencommissie van de Stichting Evangelisch Meldpunt (SEM) in. Zij verweten de leiding dat zij door ‘manipulatie en machtsmisbruik’ haar zin probeerden door te drijven een nieuwe koers in te slaan.

De SEM hoorde op 12 mei 2025 de beide partijen aan en stelde daarna een rapport met bevindingen op (het SEM-rapport is in handen van de redactie van Zeewolde Actueel). Zij was van mening dat het oudstenteam wel degelijk een koers(wijziging) voor de gemeente mocht uitzetten (daarvoor was het immers aangesteld), maar dat het zijn boekje te buiten was gegaan door de twaalf ‘klagers’ hun kerklidmaatschap te ontnemen.

Het SEM-rapport pleitte de groep opposanten evenmin vrij. Dat zij buiten de kerkleiding om de gemeente hadden benaderd, werd als ‘ontoelaatbaar’ bestempeld. “Ook van hen mocht worden verwacht dat zij, ondanks hun onvrede over het gevoerde beleid, niet tot acties over zouden gaan die evident zouden leiden tot escalatie van het geschil”, staat in het rapport.

De leiding erkende dat zij de klagers hun kerklidmaatschap niet zomaar had mogen afnemen en wilde ook nog wel weer met de groep in gesprek, maar de ‘grond en de redenen van de koerswijziging’ waren volgens haar ‘nog steeds dezelfde’. “Wij blijven geloven dat de richting die wij voor ogen hebben, de weg is die God ons als gemeente laat zien”, schreven de oudsten op 15 juli vorig jaar aan de gemeente.

Een flink aantal EGZ-leden was toen al weg of verliet daarop de gemeente. Veel van hen bezochten sindsdien op zondagochtenden als alternatief ontmoetingsbijeenkomsten in de vroegere basisschool ’t Kofschip aan de Corridor in Horsterveld, die elke keer tussen de 80 en 150 belangstellenden trokken. De laatste bijeenkomst had vorige week zondag 12 juli plaats. Veel ex-leden kerken ook elders in Zeewolde of daarbuiten, zoals bij ‘Mozaïek033’ in Nijkerk en bij een nieuwe, snelgroeiende evangelische beweging in Harderwijk.

Reactie oudstenteam

De kern van het kerkelijke conflict waren volgens Sandra*, die met haar man behoort tot het oudstenteam van de EGZ, de grote verschillen van mening over hoe besluiten moesten worden genomen en hoe leiderschap zou worden ingevuld. “De ideeën waren heel uitlopend en dat gaf spanning. Helaas heeft dat uiteindelijk ook tot verwijdering gezorgd”, zegt zij in reactie.

“Waar het misging is toen een deel van de gemeente aangaf een ander plan te hebben”, vult collega John* aan. “Ze zijn toen echt gaan lobbyen. Dat ging buiten ons als leidinggevend team om en dat vonden wij niet de juiste weg. Als oudsten hebben wij de verantwoordelijkheid de gemeente te leiden. Dáár is het spaak gelopen en daar hebben wij de leden ook op aangesproken. Wij vonden hun handelswijze ontoelaatbaar. Het SEM-rapport gaf ons daarin ook gelijk.”

In het artikel van het AD en De Stentor van zaterdag 2 mei jl. werd het ‘welvaartsevangelie’ (uit Amerika overgewaaid; als je oprecht gelooft, kunnen succes, rijkdom en zelfs wonderen je ten deel vallen) in de discussie meegenomen. Volgens Marien*, die in het artikel als beoogd ‘polderapostel’ werd bestempeld, kan die term tot veel verwarring leiden. “Laat het duidelijk zijn: er is maar één evangelie, namelijk het goeie nieuws dat Jezus naar de aarde kwam om de mensen te redden. God heeft het beste met ons voor. Hij wil ons in de hele breedte zegenen: met goede relaties, met gezondheid, met blijdschap, met voorzieningen. Toen Jezus op aarde was, deed Hij niet anders dan mensen genezen. God wil ons gezondheid geven, al is de realiteit wellicht soms anders. Daar zit spanning.”

Dan gaat het gesprek al gauw dieper. Veel mensen worstelen met hun gezondheid en misschien ook wel met hun geloof. Heel vaak worden zieke mensen, ondanks gebed, níet genezen. Marien erkent dat hij hierop ook niet altijd een antwoord heeft. “We zíen dat mensen worden genezen, maar soms gebeurt dat niet en we weten niet waarom. Het andere uiterste is dat je zegt dat mensen maar met hun ziekte moeten dealen. Dan ontneem je de mensen hun hoop. In onze ziekte mogen we onze blik altijd op Jezus richten. Dat verandert het perspectief. Ik weet het antwoord niet, maar ik weet wel dat de Heer geneest.” “En in onze worsteling mogen we proberen te ontdekken wat wél mogelijk is”, valt John Marien bij.

Weg terug mogelijk

De EGZ raakte de afgelopen jaren zo’n 130 leden kwijt (van de ca. 360 – volwassenen en kinderen – die er in 2023 nog waren). Het grootste deel ervan stapte op of over naar een andere kerk vanwege het ontstane conflict in de gemeente. “Dat ging soms helemaal door vriendschappen en relaties heen”, aldus Marien spijtig. “Dat mensen wegliepen, heeft echt pijn en verdriet gedaan. En nog steeds. Heel intens.” Zoiets vraagt om (zelf)reflectie…

Volgens het drietal oudsten hadden bepaalde dingen achteraf anders gekund en wellicht ook gemoeten. “We wilden de gemeente misschien te snel meenemen”, meent Sandra. “We hadden nog meer tijd moeten nemen voor de uitleg van onze plannen. Er waren ook leden die om die tijd hebben gevraagd.”

John hoopt dat er ondanks alles toch weer een gesprek op gang kan komen. “Maar dan moeten we eerst weer in verbinding zijn.”

“Niemand wilde deze uitkomst”, stelt Marien. “Ook de opgestapte leden niet. Ik denk dat een weg terug niet onmogelijk is. Met een aantal ex-leden heb ik inmiddels alweer goed kunnen spreken. In het verleden zijn er vaker groepen weer bij elkaar gekomen.”
Als de plannen zelf ter sprake komen, is het eerst echter even stil. “We geloven echt dat die goed zijn voor onze gemeente”, formuleert Marien zorgvuldig. “We geloven nog steeds dat dit de richting is die God ons wijst. En natuurlijk zullen wij proberen de gemeente daarin mee te krijgen.”

Het oudstenteam herkent zich ondertussen ‘in het geheel niet’ in de berichtgeving van AD en De Stentor. “Er is een karikatuur van onze gemeente geschetst”, aldus Sandra met nadruk. “Er werd een beeld neergezet als zouden wij een autoritaire beweging zijn met één sterke leider aan de top. We hebben juist een heel breed leiderschapsteam.”

Ook de vergelijking met de Amerikaanse NAR-beweging en de associaties met Donald Trump wijst Sandra af. “Het artikel heeft niet alleen ons als leidinggevend team gekwetst, maar onze hele gemeente.” “Ik hoop dat het eerlijke verhaal uiteindelijk de overhand krijgt”, vult Marien aan. “Er gebeuren nog steeds wonderen en tekenen, mensen vinden nieuwe hoop.” “De gemeente is misschien kleiner geworden, maar niet minder levend”, besluit John. “Wij mogen het licht van Jezus aan heel Zeewolde laten schijnen.”

Teleurgestelde oud-leden

Er is ook een andere kant van het verhaal. Veel voormalige leden van de Evangelische Gemeente Zeewolde zeggen vooral teleurgesteld te zijn over de manier waarop de kerkelijke leiding is omgegaan met kritiek en met een uitspraak van Stichting SEM, die volgens hen sprak van machtsmisbruik en rehabilitatie van betrokkenen adviseerde. “Ze hebben de hand niet in eigen boezem gestoken. Dan was er een echt gesprek mogelijk geweest.”

Een van de oud-leden noemt het ‘onbegrijpelijk’ dat de oudsten de uitspraak volgens hem naast zich neerlegden. “Als je zegt dat je een veilige kerk wilt zijn, kun je zo’n oordeel niet negeren”, aldus de betrokkene. Ook wordt gewezen op het grote aantal vertrokken leden. “Als de helft van je gemeente opstapt, mag je je wel een keer achter de oren gaan krabben en je afvragen of je misschien een afslag hebt gemist.”

Het stoort iemand dat de EGZ pretendeert een ‘gezin’ te zijn, maar dat in de praktijk niet laat zien. “In een gezin deel je lief en leed met elkaar. In de Bijbel staat: ‘Waar één lid lijdt, lijden alle leden’. Nou, dat lijden mag er in de EGZ helemaal niet zijn. Als er iemand lijdt, dan bidden ze voor je en spreken ze uit dat het er niet hoeft te zijn. Dat is helemaal niet wat de Bijbel zegt.”

Hiernaast leven zorgen over de koers van de gemeente en de invloed van bepaalde theologische stromingen. Enkele voormalige leden herkennen kenmerken die zij associëren met de New Apostolic Reformation (NAR), een internationaal netwerk van charismatische kerken. Zij wijzen onder meer op aandacht voor apostolisch leiderschap, het gebruik van specifieke boeken en de nadruk op het verstaan van Gods stem. “Maar de kerkleiding heeft vergelijkingen met de NAR altijd ontkend. De leiding hoort van God wat moet. Als wij dat zeggen, dan kan dat niet Gods stem zijn geweest. Ja, dan ben je uitgepraat.”

Volgens betrokkenen speelt ook de positie van voorganger Marien een rol in het conflict. “Hij wil de kerk nog steeds naar zijn hand zetten.” Een aantal criticasters vreest dat na een nieuwe stemming over de toekomst van de gemeente (mogelijk na de zomer) opnieuw verdeeldheid zal ontstaan. “Alle neezeggers zijn intussen aan de kant gezet of zelf vertrokken”, weet een oud-lid te vertellen. “Dan krijgt de leiding waarschijnlijk wel de gewenste meerderheid, maar dat zou ik heel betreurenswaardig vinden.”

Genoeg gezegd

Ondanks hun kritiek spreken veel voormalige leden met warmte over de kerk zoals die vroeger was. “Het was echt een mooie kerk: open, gastvrij en liefdevol. Zo jammer dat dat verdwenen lijkt.” Sommigen zeggen nog altijd bezig te zijn met de gevolgen van hun tijd binnen de gemeente. Een oud-lid vertelt dat bepaalde preken invloed hebben gehad op zijn zelfbeeld en geloofsleven. Anderen proberen de gebeurtenissen juist achter zich te laten. “Ik ben blij dat ik weg ben en probeer weer op adem te komen.”

Op de vraag wat zij tegen het leidinggevende team zouden willen zeggen, reageren velen terughoudend. ‘Er is genoeg gezegd’ en ‘ze luisteren toch niet’ zijn veelgehoorde antwoorden. Anderen vragen zich af waarom er volgens hen nooit excuses zijn aangeboden en waarom adviezen van Stichting SEM niet zijn opgevolgd.

Een deel van de voormalige leden bezocht de afgelopen maanden zoals hierboven al aangegeven zondagochtendbijeenkomsten in de voormalige basisschool ’t Kofschip in Horsterveld. Ook ‘Mozaïek033’ in Nijkerk en een evangelische gemeente uit Harderwijk zijn populair. Een handjevol ex-leden gaat naar een andere kerk in Zeewolde. Er zijn er ook die voorlopig afstand hebben genomen van het kerkelijk leven.

Wat velen vooral missen, is de gemeenschap die in het verleden zo belangrijk voor hen was. “Het ergste is dat je elkaar op zondag niet meer tegenkomt. Dat was ooit heel waardevol.” Het heeft de persoon in kwestie moeite gekost, maar één ex-lid zegt de kerkleiding haar handelswijze ‘te vergeven’. “En dat klinkt misschien wat vroom. Maar alleen dan voorkomt het dat ik me er rot onder blijf voelen. Het is een afgesloten hoofdstuk, het deed lang pijn, en ik mis de mensen. Maar het is fijner om door te gaan met een hart zonder wrok.”

* De namen van de drie oudsten zijn gefingeerd. Ook de oud-leden willen niet met naam worden genoemd vanwege de gevoeligheid binnen de kerkgemeenschap. De namen zijn bij de redactie bekend.