Hoe het waterschap onze voeten droog houdt; nu en in de toekomst

ZEEWOLDE - Wat is de rol van het waterschap in het dagelijks leven van de inwoners van Zeewolde? Nu het waterschap 25 jaar bestaat mogen we concluderen dat het een cruciale rol speelt bij het beheersen van de waterstand en het waarborgen van de waterkwaliteit in onder andere Zeewolde. Dit is niet alleen van belang voor het heden, maar wordt in de toekomst nog urgenter door klimaatverandering. De stijgende zeespiegel, hevige regenval en periodes van droogte vormen grote uitdagingen.

Heemraad Jaap Lodders, woonachtig in Zeewolde, legt uit hoe het waterschap met deze kwesties omgaat. Een heemraad bij het waterschap is vergelijkbaar met een wethouder binnen een gemeente. “Schoon en voldoende water is essentieel voor industrie, landbouw, natuur en energieopwekking, en daarin spelen wij een grote rol. Niet te verwarren met drinkwater, want dat is in handen van Vitens.”

Wat zijn de kerntaken van het waterschap?

Jaap Lodders geeft aan dat het waterschap drie kerntaken heeft:

1. Waterveiligheid: Flevoland ligt gemiddeld 4,5 tot 5 meter onder zeeniveau, waardoor sterke dijken van levensbelang zijn.
2. Voldoende water: Zowel bij droogte als bij hevige regenval moet het waterbeheer in balans blijven. Daarnaast is de waterkwaliteit van het oppervlaktewater een belangrijk aandachtspunt.
3. Schoon water: Via zuiveringsinstallaties, zoals die in Zeewolde (Trekkersveld), wordt rioolwater gezuiverd en teruggeleid naar het oppervlaktewater. Dit proces wordt steeds complexer door wetgeving en het verwijderen van schadelijke stoffen zoals PFAS en medicijnresten.

Samenwerking met gemeenten, provincies, landbouw- en natuurorganisaties is hierbij essentieel. De Unie van Waterschappen helpt om gezamenlijke problemen op te lossen.

Wat is de impact van klimaatverandering op het werk van het waterschap?

Volgens Jaap Lodders zijn de grootste uitdagingen voor het waterschap klimaatverandering, waterkwaliteit en bodemdaling. Het waterschap is op twee manieren bezig met klimaatverandering:

1. Verduurzaming om de snelheid van klimaatverandering te vertragen:
   Geïnvesteerd wordt in duurzame energie door samen te werken met een windpark, door het produceren van biogas op de zuiveringsinstallaties en de gemalen werken tegenwoordig op elektriciteit. Ook wordt gekeken naar zonnepanelen op de dijken voor de eigen energiebehoefte.
2. Het gebied voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering:
   Periodes van extreme droogte en hevige regenbuien vragen om flexibele maatregelen. Door extreme pieken loopt het waterschap soms tegen grenzen aan. Daarnaast moeten de dijken in Flevoland op verschillende plaatsen versterkt worden. Deels heeft dat al plaatsgevonden, deels zal dat de komende jaren nog gebeuren. Met een regionale stresstest worden knelpunten in het watersysteem in kaart gebracht, zodat maatregelen tijdig kunnen worden genomen. Samenwerking met andere partijen in het gebied wordt steeds belangrijker.

Welke maatregelen neemt het waterschap bij extreme weersomstandigheden?

“Keer op keer blijkt de klimaatverandering harder te gaan dan gedacht werd. Continu worden cijfers bijgesteld. Het KNMI heeft vorig jaar scenario’s uitgebracht voor de klimaatverandering. Dat gebeurt regelmatig. Voor het waterschap is dit de basis om maatregelen te nemen en bij te stellen.

Tijdens lange periodes van regenval wordt steeds weer, soms wel ieder uur, via speciale app’s van het KNMI gekeken wat er gedaan moet worden om het waterniveau op peil te houden. Geeft het KNMI aan dat er zware regenval verwacht wordt dan wordt het waterpeil vooraf verlaagd door de gemalen harder te laten draaien zodat de hevige regenval niet voor overlast gaat zorgen. Dat gebeurde bijvoorbeeld in de winter van 2023/2024. Daarmee speelt het waterschap nu al steeds meer in op de klimaatverandering.

Bij nieuwbouwprojecten wordt samen met gemeenten gekeken naar extra waterberging, zodat water tijdelijk vastgehouden kan worden in plaats van direct naar het riool te stromen. Ook natuurlijke oevers van de tochten vergroten het waterbergend vermogen en helpen bij droogte.”

Wat kunnen bewoners zelf doen?

Jaap Lodders roept inwoners op om bij te dragen aan waterbeheer door:

• Vergroening: Minder bestrating in tuinen helpt water beter in de bodem te laten zakken. Bestrating in de tuin met een mooie afvoergoot voor het regenwater zorgt er alsnog voor dat het water in het riool terechtkomt en niet rechtstreeks door de bodem opgenomen wordt.
• Doorlatende materialen: Graskeien in opritten zorgen ervoor dat regenwater niet direct de straat op stroomt en dan alsnog in de riolen terechtkomt.
• Regenopvang: Regentonnen kunnen water van daken opvangen en het water kan gebruikt worden tijdens droge periodes.
• Groene daken: Sedumplanten op platte daken helpen bij wateropname.

Hoe ziet het waterschap zijn rol in de toekomst?

Betrokkenheid bij de waterplanvorming is essentieel. De overheid benadrukt steeds vaker dat water- en bodembeheer een leidende rol moet spelen bij ruimtelijke planning. Dit betekent dat het waterschap eerder betrokken wordt bij stedelijke ontwikkelingen. “Er is een omslag in denken nodig, waarbij waterbeheer als uitgangspunt dient bij ruimtelijke ordening,” aldus Lodders. “Het ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft een brief verzonden aan de Tweede Kamer waarin staat dat de opgaven op het gebied van water zo groot zijn dat het water- en bodemsysteem sturend zou moeten zijn in de ruimtelijke planning.”

Door een nauwe samenwerking tussen overheden, bedrijven en inwoners kan het waterschap de uitdagingen van de toekomst beter het hoofd bieden.
‘Waterbeheer blijft immers een zaak van ons allemaal.’