80 jaar vrijheid (deel 1): “We zaten ineens met dertien mensen rond de keukentafel”

ZEEWOLDE - Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd. Dorpsgenoten halen herinneringen op. Deel 1: Jan de Zoete (1936).

(door Mannes Schoppink)

Jan de Zoete werd op 15 juli 1936 geboren in het Gelderse dorp De Glind (gem. Barneveld). Zijn vader Samuel (1902-1976) werkte er als timmerbaas bij de Rudolphstichting. Bij het uitbreken van de oorlog was Jan nog geen vier jaar oud, maar hij kan zich nog goed herinneren dat De Glind geëvacueerd moest worden. 

“Het dorp werd oorlogsgebied omdat het in de waterlinie lag. We moesten met z’n allen naar Groot Emaus in Ermelo. De Rudolphstichting had daar contacten en voor ons was het er veiliger. Vrouwen en kinderen mochten met de bus, mannen en jongens moesten met de fiets. We sliepen in een grote gymzaal, waar stro voor ons was klaargelegd.”

Hendrika (1904-1969), de moeder van Jan, was op dat moment hoogzwanger. Hier weet Jan niet zoveel meer van, wel dat hij haar kwijtraakte. “Dat was best eng en wat was ik opgelucht toen ik haar terugvond! M’n broertje is op 18 mei geboren. Voor m’n ouders moet het een spannende tijd zijn geweest. Toen we na de capitulatie terugkwamen in De Glind, troffen we alles gelukkig weer net zo aan als we het hadden achtergelaten.”

Onderduikers

Al te grote oorlogshandelingen waren er niet in De Glind. Dat wil niet zeggen dat er niets gebeurde. Met het broertje erbij bestond het gezin De Zoete uit vier personen, Jan snapte er dan ook niets van toen er ineens dertien mensen rond de keukentafel zaten… “Ik vroeg mijn vader wie dat in vredesnaam allemaal waren en wat ze kwamen doen. Als hij geen antwoord wilde geven, zei hij steevast dat hij dat later wel een keer zou vertellen. Zo ook toen. Achteraf bleken het twee piloten, een scheikundeleraar met zijn gezin uit Arnhem en nog een paar onderduikers te zijn. Veel gevaar liepen we niet, er waren nauwelijks Duitsers in het dorp.”

Roggebrood

Alles was een groot deel van de oorlog op de bon. Samen met een ongetrouwde tante zou Jan een keer een tasje rogge halen. “Ik kreeg het mee zonder bon. M’n tante fluisterde daarom dat ik nog wel een keer kon gaan. Dat had ik beter niet kunnen doen. Ik kreeg een gigantische draai om m’n oren van de landwachter die er in uniform en met een geweer om z’n schouders toezicht hield. Ik voel de klap bij wijze van spreken nog.” 

Van de rogge werden roggebrood, roggepap en roggekoekjes gemaakt. Een weinig smakelijke herinnering voor Jan. “Ik heb er nog steeds een hekel aan.” Toen Jan als ongeveer achtjarige knaap uit logeren was in Garderen, zou zijn vader hem in Barneveld weer op komen halen. “We stonden voor de spoorbomen te wachten, toen er plotseling een trein beschoten werd. Binnen een mum van tijd zaten we in een schuttersput. Het was een heel angstig moment. Nog steeds als ik vliegtuigen zie dalen of opstijgen, kan ik daar aan terugdenken. Dan zie ik die trein weer voorbijkomen.”

(tekst loopt door onder de foto)

Eigen foto

Bevrijding

In april 1945 werd De Glind bevrijd door de Canadezen. Groot feest, ook voor Jan en z’n familie. “Alleen niet voor een Duitse soldaat die in de kerktoren zat. Hij was zo verstandig zich over te geven. Twee jonge verzetsstrijders werden nog door de Duitsers doodgeschoten. Bij het welterusten zeggen kreeg ik van elke Canadese soldaat een stukje chocola. Dat wilde m’n moeder graag. Voor m’n vader, die een fervent roker was, moest ik sigaretten halen, in ruil voor eieren.”

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Oproep

Zeewolde Actueel is op zoek naar plaatsgenoten die de oorlogsjaren ’40-’45 nog actief hebben meegemaakt en daarover in een interview herinneringen willen delen met de redactie. 

Wereldwijd was het zeker geen 80 jaar vrijheid. Oorlogen uit later jaren kunnen dan ook eveneens ter sprake komen. Voor aanmeldingen en/of meer info: redactie@zeewolde-actueel.nl. 

vrijheid.nl