Oorlogssporen in Zeewolde (deel 3): Gevonden voorwerpen

ZEEWOLDE – De Tweede Wereldoorlog liet in heel Nederland zijn sporen na. En hoewel Zeewolde destijds nog niet bestond, vonden er in de omgeving wel degelijk oorlogsactiviteiten plaats. Sommige daarvan laten tot op de dag van vandaag letterlijk sporen achter in de bodem van het huidige Zeewolde. In een reeks artikelen neemt publicist Cees Steijger de lezer mee langs de oorlogsgeschiedenis rond Zeewolde.

In Nederland worden nog vrijwel dagelijks explosieven uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen. Het gaat meestal om bommen, granaten en mijnen, die door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) worden geïdentificeerd en onschadelijk gemaakt. Dat gebeurt ruim 2.500 (!) keer per jaar. Ook in Zeewolde worden met enige regelmaat explosieven uit de oorlog gevonden.

Britse raketkop aan de Pioniersweg

Een opmerkelijke vondst werd gedaan in december 1998. Op zondag 20 december van dat jaar was een jeugdige Zeewoldenaar met een metaaldetector naar muntjes aan het zoeken op het toen nog braakliggende terrein aan de Pioniersweg (achter de Albert Heijn). In die tijd werd er volop gebouwd in het centrum, dat voor de gelegenheid flink was opgehoogd met zand uit het Wolderwijd. In dat zand trof de jongen op slechts enkele decimeters diepte een cilindervormig voorwerp aan. De EOD identificeerde het als de kop van een Britse gronddoelraket.

Maar hoe kwam die raketkop daar terecht? Het is uitgesloten dat het projectiel daar sinds de oorlog heeft gelegen, want het terrein was opgehoogd met zand uit het Wolderwijd. Dat zand was afkomstig uit zandwinlocaties, onder meer in de buurt van het eiland De Zegge.

Oorlogsdrama

In oktober 1944 voltrok zich op die plek, voor de kust van Horst, een dramatische gebeurtenis waarbij een jonge vrouw om het leven kwam. Op dinsdag 3 oktober vertrok sleepboot Adrie uit de haven van Lemmer, onder Duitse begeleiding, om tankboot Groot Ammers 7 naar Amsterdam te slepen. Aan boord van de sleper ontdekte kapitein Willem Rietdijk een verstekeling, die hij bij Urk meteen liet overstappen op de tankboot. Het bleek te gaan om Maria van der Sloot, een jonge vrouw die zich ongemerkt in Lemmer aan boord had begeven, vermoedelijk om zo terug te keren naar Amsterdam.

De overtocht verliep moeizaam. Vanwege slecht weer en harde wind werd er beschutting gezocht in de haven van Marken. Pas op 6 oktober kon de reis worden hervat. Toen trad een nieuw probleem op: het kompas van de Adrie bleek onklaar. Daardoor voer de sleepboot bij het ronden van Het Paard van Marken niet op koers 220 graden richting Amsterdam, maar op koers 120, en raakte zodoende verzeild voor de kust van Horst.

Daar gingen de sleper en de tankboot rond 17.00 uur voor anker, ten westen van de vaargeul ter hoogte van de Zeewolder Hoek — de plek waar tegenwoordig de veerpont Zeewolde–Horst vertrekt. De schepen lagen er nog maar net, toen er plotseling Britse jachtvliegtuigen verschenen die onmiddellijk het vuur openden met mitrailleurs. Die dag waren Spitfires actief boven het IJsselmeergebied.

Na een eerste aanval keerden de vliegtuigen korte tijd later terug voor een tweede salvo. De gevolgen waren rampzalig: vijf gewonden, en Maria van der Sloot overleed aan haar verwondingen. Enkele dagen later werd zij begraven op het rooms-katholieke gedeelte van de begraafplaats in Harderwijk.

Typhoons maken het karwei af

Beide schepen stonden in brand; de Adrie dreigde zelfs te zinken. Toch bleven de sleper en de tankboot ter plekke liggen, en vormden zo een ideaal doelwit voor nieuwe geallieerde aanvallen. Op 9 december 1944 volgde een beslissende aanval: een formatie van acht tot tien Britse jachtvliegtuigen, vermoedelijk Hawker Typhoons, voerde vier aanvallen uit waarbij ook raketten werden afgevuurd.

De schepen werden zwaar getroffen en vielen door het explosieve geweld in stukken uiteen. De wrakstukken verdwenen naar de bodem van het Wolderwijd — waar ze vermoedelijk nog steeds liggen. Bij latere zandwinning in dat gebied kwam een raketblindganger boven water, die uiteindelijk terechtkwam in het centrum van Zeewolde.