Oorlogssporen in Zeewolde (deel 1): Schietstellingen bij Hierden en Horst

ZEEWOLDE – De Tweede Wereldoorlog liet in heel Nederland zijn sporen na. En hoewel Zeewolde destijds nog niet bestond, vonden er in de omgeving wel degelijk oorlogsactiviteiten plaats. Sommige daarvan laten tot op de dag van vandaag letterlijk sporen achter in de bodem van het huidige Zeewolde. In een reeks artikelen neemt publicist Cees Steijger de lezer mee langs de oorlogsgeschiedenis rond Zeewolde.

Harderwijk en omstreken was wegens de strategisch gunstige ligging aan het IJsselmeer voor de Duitse Wehrmacht van groot belang. De kazernes in Harderwijk en Ermelo werden door de “Wehrmachtsbefehlhaber in den Niederlanden” verdeeld over de Heer, de Luftwaffe en de SS. In Harderwijk nam de Luftwaffe zijn intrek in de Oranje Nassau Kazerne, de Jan van Nassau Kazerne en in Ermelo de Jan van Schaffelaerkazerne.

Van de Duitse krijgsmachtdelen speelde de Luftwaffe in Harderwijk de belangrijkste rol. In juni 1940 kwam er een “Flugwache” (luchtwaarnemingspost) en wegens de toegenomen geallieerde bombardementen op Duitsland werd deze in 1943 gevolgd door een “Flugwachkommando”. Hieronder ressorteerde een twintigtal waarnemingsposten vooral op de Veluwe. Bovendien verrees er aan het einde van de Weisteeg (het huidige Drielanden) een enorm radarstation, dat de codenaam “Hase” droeg. Daarover in deel 2 van deze serie meer.

Schietstellingen

In juni 1940 al werden er voorbereidingen getroffen voor de aanleg van twee schietstellingen voor de Flakartillerie: één bij Hierden en één bij Horst, ze vielen beide onder de “Kommandantur Flakartillerie Schiessplatz Harderwijk”. Flak is de afkorting van Flukabwerkanone: luchtdoelartillerie. De locaties voor de schietstellingen was slim gekozen, gemakkelijk bereik over de weg, in de nabijheid van het spoor en aanvoer kon eventueel ook over het water. Bovenal waren en goede kazernes in de buurt. En de gekozen locaties lagen in het dunbevolkte buitengebied aan de IJsselmeerkust, met een vrij schootsveld over zee. Dat schootsveld tot acht kilometer uit de kust werd “Sperrgebiet” voor de scheepvaart en visserij.

(Tekst loopt door onder de afbeelding)

Waterkaart uit 1942 waarop aangeven de verboden gebieden het zuidelijke IJsselmeergebied.. - Archief Cees Steijger

De Feuerstelle Hierden werd aangelegd aan het eind van de Hierdense beek in de Mheenlanden, of zoals het in Hierden genoemd wordt ‘de Oostermheen’. De Fuerstelle Horst kwam aan het eind van de Zeeweg bij Horst (Palmbos) in Ermelo. De Luftwaffe had ervoor gekozen om de zware flak (voornamelijk 88 mm) bij Hierden te plaatsen en de lichte flak (voornamelijk 20 mm) bij Horst.

Doelen op zee

Er werd niet zomaar in het wilde weg geschoten. Er waren doelen op het water, meestal verankerde doelen, maar ook doelen die door slepers werden voortgetrokken. En er werden doelen door vliegtuigen van speciale Flieger Ziel eenheden gesleept. Deze doelslepers, veelal oude machines, trokken een grote zak voort net zoals een reclamevliegtuigje het reclamedoek. Ze kwamen van Soesterberg en vlogen parallel aan de kust hun baantjes. Op de zak werd geschoten. Het vliegtuigje dat voor dit doel gebruikt werd, was de Junkers W34. Dat was een éénmotorige machine die door de plaatselijke bevolking “Bello” werd genoemd. Ook de W-34 bij Hierden had een bijnaam: daar werd de het vliegtuig de “Waakhond” genoemd.

Van schietstelling naar snelweg

Vanaf 1941 werd er intensief gebruik gemaakt van de twee schietstellingen. Na de oorlog werd Hierden afgebroken. De schietstelling Horst werd niet afgebroken, maar na de oorlog volop in bedrijf genomen door het Nederlandse leger. Daarbij werd, net als de Duitsers dat deden, geschoten op aan palen bevestigde doelen en van een door een vliegtuigje getrokken sleepzak. 

Die doelen op zee bevonden zich op wat nu grondgebied Zeewolde is. En omdat er tot 1963 flink werd geschoten, worden tot op de dag van vandaag projectielen en munitieresten uit die tijd gevonden. In 1964 werd de schietstelling Horst gesloten en grotendeels afgebroken om plaats te maken voor de Rijksweg A28. Nu herinnert een betonnen schuilbunker in het land aan de oefenplaats. De voormalige munitieopslagplaats wordt al jarenlang als mestopslag gebruikt.

 vrijheid.nl