Antisemitisme is volgens opperrabbijn Jacobs een ‘muterend virus’

ZEEWOLDE – Op uitnodiging van de werkgroep Kerk en Israël van de Protestantse Gemeente Zeewolde kwam opperrabbijn Binyomin Jacobs maandagavond in Open Haven spreken over de hardnekkigheid en het telkens weer de kop opstekende antisemitisme. “Het is een muterend virus”, stelde de joodse spirituele leider. “Het verandert steeds van gedaante, maar het blijft dodelijk.”

Jacobs (76) schetste hoe Joden door de eeuwen heen telkens opnieuw tot zondebok werden gemaakt. Tijdens de Kruistochten werden honderdduizenden Joden vermoord, in de Middeleeuwen kregen zij de schuld van de pest en tijdens de Tweede Wereldoorlog waren zij van het ‘verkeerde ras’. En zelfs in de moderne tijd duiken oude denkpatronen weer op. “Tijdens de coronacrisis werd er gezegd: het vaccin is door een Jood ontdekt, dus die zal er wel rijk van worden”, aldus Jacobs. “Het is altijd hetzelfde liedje, alleen de melodie verandert.”

Kuddegedrag 

De spreker citeerde historicus Jacques Presser, die na de oorlog berekende dat vijf procent van de bevolking collaboreerde met de nazi’s en ook slechts vijf procent in het verzet zat. “De overige negentig procent deed gewoon wat het makkelijkste was en keek weg. Befehl ist Befehl. Als je geld kreeg om een Jood te verraden, dan deed je dat. Kuddegedrag – dat is het gevaarlijkste wat er bestaat.” Die reflex om met de meute mee te lopen, herkent Jacobs ook in de huidige tijd. “In Gaza willen de meeste mensen helemaal geen oorlog, maar wie niet met Hamas meedoet, heeft een probleem. Dan word je geliquideerd. Zo werkt het overal waar angst en kuddegedrag regeren.”

Joodse scholen als bunkers

Jacobs beschreef de dagelijkse realiteit van Joden in Nederland anno 2025. “Joodse scholen zijn bunkers geworden. Ramen geblindeerd, kogelvrij glas. Een christelijke of openbare school kun je gewoon binnenlopen, maar een joodse niet. Mij wordt zelfs afgeraden met het openbaar vervoer te reizen. Eén malloot is genoeg. En nee, dat is niet begonnen na 7 oktober – dat speelt al veel langer. Na de oorlog is het antisemitisme gewoon weer doorgegaan, alleen wordt het nu steeds erger.”

Oorlogstrauma 

Jacobs’ ouders overleefden de Holocaust, al hebben zij die wel aan den lijve ervaren. De moeder van de opperrabbijn zat op twintig verschillende adressen ondergedoken dankzij niet-Joodse Nederlanders die hun leven riskeerden. Vader Jacobs zat tweeënhalf jaar in een kelder en werd heel slecht behandeld. Na de oorlog kwam hij op krukken de straat op. Hij vond zijn huis bezet door anderen. “Niemand wist nog iets van zijn spullen. Mijn moeder kreeg haar geld op de bank nooit terug. Ik ben opgegroeid als second generation, in de schaduw van de oorlog.” Jacobs’ vader sprak zelden over de oorlogsjaren en probeerde zijn zoon op zijn eigen wijze gerust te stellen. “Je hoeft niet bang te zijn, zei hij dan, want het gaat nooit meer gebeuren. Hij vertelde er alleen niet bij wat hij met dat het bedoelde.”

Opvoeding begint bij de wieg

Volgens Jacobs is het een illusie te denken dat antisemitisme zal verdwijnen als er vrede in het Midden-Oosten komt. “Na 7 oktober lijkt het alsof je weer openlijk antisemiet mag zijn. Het is normaal geworden om Joden uit te schelden – zelfs door kleine kinderen. Nou, mijn kinderen en ook mijn kleinkinderen zouden het wel uit hun hoofd laten iemand van een ander geloof uit te schelden.” De rabbijn benadrukte het belang van opvoeding: “Onderwijs kan veel doen, maar niet alles. Als een kind thuis leert dat de Holocaust onzin is en dat Joden niet te vertrouwen zijn, dan verander je dat op school niet meer. Opvoeden begint in de wieg.”

Chanoeka-concert geweigerd

Jacobs hekelde ook de (aanvankelijke) beslissing van het bestuur van het Concertgebouw in Amsterdam om dit jaar het jaarlijkse Chanoeka-concert niet door te laten gaan. De reden: de voorzanger had in het Israëlische leger gediend. “Dat is toch te gek voor woorden? Ik heb zelf ook in het leger gezeten. Waarom buigen voor mensen die dreigen en brullen? Als je toegeeft aan de Joden, worden ruiten ingegooid en muren beklad. Als je toegeeft aan de meute, gebeurt er niets. Want wij bedreigen niemand. Maar we zitten wel weer in het verdomhoekje.”

Vooroordelen 

Jacobs rekende af met clichés over Joden. “Men zegt: Joden zijn rijk. Onzin. Door de eeuwen heen waren ze straatarm. Joden hebben alle macht. In de meeste landen hebben ze níets te vertellen. Dat we veel in wetenschap en handel zitten, komt omdat we geen lid mochten worden van gilden. We mochten geen winkel openen of een bedrijf beginnen. Dan ga je handelen in diamanten, want die kun je meenemen, ook als je moet vluchten. Zo zijn we in de beroepen terechtgekomen die wél mochten.”

Oproep tot bezinning

De opperrabbijn ziet met zorg hoe het antisemitisme in Europa opnieuw oplaait. “De Joodse gemeenschap in Nederland is bang. De vraag die ik steeds hoor is: moeten we vertrekken? Ja? Waarheen dan? Mijn ouders konden in de oorlog nergens heen, alle grenzen waren dicht. Bij de grens stuurde Nederland Joodse vluchtelingen uit Duitsland voor de oorlog gewoon terug. Iedereen weet wat er daarna met hen gebeurde. De familie van Anne Frank was nog net op tijd, maar werd later ook weggevoerd.”

Boycot

Met een wrange glimlach besloot Jacobs maandagavond zijn betoog: “Men wil Joodse producten boycotten. Hou het dan niet bij de wijn uit Samaria, zou ik zeggen. Ik ben voor een compléte boycot van Israël. Want gooi dan ook je mobiele telefoon en je computer maar weg, de technologie daarvan komt immers ook uit Israël. Niet omdat ze in Israël zo briljant zijn, maar omdat we vroeger geen andere kant op konden...”