80 jaar vrijheid (deel 2): “Door de oorlog hebben we een deel van onze kindertijd overgeslagen”

Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd. Dorpsgenoten halen herinneringen op. Deel 2: Gijs Jonkers (1935).

(door Mannes Schoppink)

Gijs Jonkers was de jongste van een vier kinderen tellend gezin uit Noordeloos (Alblasserwaard). Gijs kan zich de 10^e mei 1940 nog heel goed herinneren. “We werden ’s morgens om vier uur al uit bed gebeld”, begint hij zijn verhaal. “We hadden voor het werk van m’n vader een telefoon in huis, dat was natuurlijk een unicum voor zo’n boerendorpje. Het leger had ons huis nodig en binnen twintig minuten moesten we wegwezen.”

Een bevriende huisarts bleek onderdak te hebben voor Gijs’ familie. “Het was twintig minuten lopen en ik weet nog dat het heel mooi weer was. Gelukkig waren we al snel weer terug, nog voor de capitulatie.” Dat Gijs dat laatste nog zo helder weet, komt doordat hij uit de verte ooggetuige was van het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940. “Van grote afstand dus, maar toch. Het zal hemelsbreed zo’n twintig kilometer zijn geweest. De hele hemel zag rood. Onze polder kwam vol te liggen met allemaal stukken half verbrand papier.”

Vliegtuig gecrasht

In 1942 moest de familie Jonkers vanwege het werk van vader verhuizen naar Zeist. Gijs vond dat helemaal niet erg. “We kwamen midden in het bos terecht, ter hoogte van waar nu het sportcentrum van de KNVB is gevestigd. Komend vanuit de polder was het een hele overgang. Ze hadden ons er niet bij verteld dat we ons op zo’n zeven kilometer afstand van Vliegbasis Soesterberg bevonden.”

Al vrij vlot aan het begin van de oorlog had de Duitse bezetter Soesterberg tot ‘Fliegerhorst’ bestempeld. Squadrons kwamen toen vanuit Engeland het vliegveld bombarderen... “De bommen waren meestal goed raak”, weet Gijs nog wel. “Maar er stond ook afweergeschut op de Leusderheide. Zo kwam het dat een van de vliegtuigen crashte en vlak bij ons huis neerkwam. De boordschutter kon er nog net op tijd uitspringen. Hij had de pech – hoe verzin je het – dat hij met zijn parachute aan de lichtmast bij ons op de oprijlaan bleef hangen. Hij verbrandde levend. 21 jaar. M’n broer Hans en ik waren de enige getuigen. We stonden erbij en keken ernaar, maar we konden niets doen.”

Harde werkelijkheid

Eind 1942 werd vader Jonkers teruggeroepen naar de Alblasserwaard. Een trieste gebeurtenis voor de familie was zijn overlijden op 3 juni 1943. “Hij kreeg longontsteking en een week later was hij dood. Mijn moeder was compleet vleugellam. Ze was er wel, maar ze was er niet meer bij. M’n zus van 17, die net voor haar eindexamen zat, heeft heel veel overgenomen. Wij accepteerden dat als overige kinderen. Er was in ieder geval weer leiding.”

Vooral het laatste gedeelte van de oorlog was zwaar. Gijs heeft het gevoel dat hij al met al een stuk van z’n kindertijd oversloeg. “M’n broer en ik moesten dingen doen die je normaal nooit van een kind zou vragen. En m’n zus bracht met een kinderwagen verzetskrantjes rond. De bevrijding was een feest, maar toen kwam de harde werkelijkheid van het opnieuw moeten beginnen met bijna niets.”

In 2020, niet ver voor z’n broer overleed, vroeg Gijs hem of hij zich die brandende parachutist nog kon herinneren. “‘Beste jongen, hoe zou je dat kunnen vergeten?’, was z’n reactie. Hij wilde het er verder niet over hebben, hij was bang dat hij weer angstdromen zou krijgen. Ik kan er misschien wat beter over praten, maar ik snapte hem wel. Onderhuids is die oorlog altijd gebleven.”

-------------------------------

Oproep

Zeewolde Actueel is op zoek naar plaatsgenoten die de oorlogsjaren ’40-’45 nog actief hebben meegemaakt en daarover in een interview herinneringen willen delen met de redactie. 

Wereldwijd was het zeker geen 80 jaar vrijheid. Oorlogen uit later jaren kunnen dan ook eveneens ter sprake komen. Voor aanmeldingen en/of meer info: redactie@zeewolde-actueel.nl. 

vrijheid.nl