Oorlogssporen in Zeewolde (deel 6): Baardmeesweg
· leestijd 2 minuten 80 jaar vrijheid InstagramZEEWOLDE – De Tweede Wereldoorlog liet in heel Nederland zijn sporen na. En hoewel Zeewolde destijds nog niet bestond, vonden er in de omgeving wel degelijk oorlogsactiviteiten plaats. Sommige daarvan laten tot op de dag van vandaag letterlijk sporen achter in de bodem van het huidige Zeewolde. In een reeks artikelen neemt publicist Cees Steijger de lezer mee langs de oorlogsgeschiedenis rond Zeewolde.
Wie over de Baardmeesweg fietst, denkt waarschijnlijk niet aan luchtgevechten, nachtjagers of Duitse piloten. Toch lag in de vette polderklei in het land naast deze Zeewolder weg een tastbaar stukje oorlogsgeschiedenis begraven. In augustus 1971 werd hier het wrak geborgen van een Duitse Messerschmitt Bf 110G-4, een nachtjager die op 29 september 1943 boven het IJsselmeer werd neergeschoten.
Bijzondere identificatie
De identificatie van het toestel was bijzonder: aan de hand van roeronderdelen die na bijna dertig jaar in de klei nog verrassend goed bewaard waren gebleven, kon worden vastgesteld dat het ging om de Bf 110G-4 met serienummer 5477 en rompcode G9+ER. Wat vooral opviel was dat op de roeren nog steeds de symbolen van 53 luchtoverwinningen zichtbaar waren – een indrukwekkende erelijst die toebehoorde aan de gevreesde 23-jarige piloot Hauptmann August Geiger, een Flieger-Ass van het 7e Staffel van Nachtjagdgeschwader 1 op de vliegbasis Twente. De Messerschmitt Bf 109 was een Duitse tweemotorige jachtbommenwerper (een Zerstörer, ofwel ‘vernietiger’) die in de jaren dertig was ontwikkeld door de firma Bayerische Flugzeugwerke (later Messerschmitt AG). Als nachtjager speelde de Bf 110 een cruciale rol in de Duitse luchtverdediging tegen de nachtelijke geallieerde bommenaanvallen.
Onderschepping boven het IJsselmeer
De missie op 29 september 1943 was voor Geiger zijn laatste. Hij patrouilleerde in de sector van het radarstation Hase bij Harderwijk. Zijn toestel werd echter zelf onderschept boven het IJsselmeer door een Bristol Beaufighter van de Royal Air Force. Deze Britse tweemotorige jager was speciaal bedoeld voor het opsporen en uitschakelen van Duitse nachtjagers. De Britten beschikten over geavanceerde radarapparatuur waarmee zij de actieve Liechtenstein-radar van de Duitse toestellen konden detecteren. Zo konden de Duitse jagers zelf het doelwit worden van nachtelijke verrassingsaanvallen.
De Beaufighter die die avond de aanval uitvoerde stond onder commando van Wing Commander John Randall Daniel “Bob” Braham, een van de meest gedecoreerde Britse gevechtspiloten van de Tweede Wereldoorlog en net als Geiger pas 23 jaar. Samen met de Amerikaanse Major David R. McGovern, commandant van het 55th Fighter Squadron, was hij rond half acht ’s avonds opgestegen van RAF Wittering. Hun opdracht: een aanval op vliegveld Twente, ter ondersteuning van een grote RAF-bomaanval op de Duitse stad Bochum.
Boven het IJsselmeer kwam het tot een confrontatie met de Bf 110G-4 van Geiger en zijn radaroperator Feltwebel Dietrich Koch. Tijdens een kort luchtgevecht wist Braham met raketten de Duitse nachtjager te raken. Daarbij kwamen Geiger en Koch om het leven; ze werden na de crash uit het water geborgen. De Messerschmitt stortte omstreeks half negen neer in het IJsselmeer, op een plek die nu in de gemeente Zeewolde ligt – vlakbij waar later de Baardmeesweg werd aangelegd en nog recenter plannen ontstonden voor de bouw van een datacentrum van Meta.
In de jaren zeventig, tijdens de drooglegging en inrichting van Zuidelijk Flevoland, werd het toestel geborgen. De vondst was opmerkelijk vanwege de herkenbaarheid van onderdelen én vanwege de indrukwekkende gevechtsgeschiedenis van de piloot. Geiger was verantwoordelijk geweest voor maar liefst 53 neergeschoten vijandelijke toestellen – prestaties die op zijn vliegtuig werden weergegeven met symbolen, zichtbaar op de roeren die in 1971 werden teruggevonden.
Markeringspaal
In 2019 werd aan de Baardmeesweg een markeringspaal geplaatst op initiatief van lokale historici en andere betrokkenen. De paal bevat een informatiebord en wijst in de richting van de locatie waar de Messerschmitt Bf 110G-4 in 1943 is neergestort.
Het luchtgevecht tussen Geiger en Braham boven het IJsselmeer vormt een voorbeeld van de gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog die zich in en rond het huidige Zeewolde hebben afgespeeld. De markeringspaal is bedoeld als informatief punt om dit stukje lokale oorlogsgeschiedenis zichtbaar te maken.
