Oorlogssporen in Zeewolde (deel 4): De vermiste vlieger

ZEEWOLDE – De Tweede Wereldoorlog liet in heel Nederland zijn sporen na. En hoewel Zeewolde destijds nog niet bestond, vonden er in de omgeving wel degelijk oorlogsactiviteiten plaats. Sommige daarvan laten tot op de dag van vandaag letterlijk sporen achter in de bodem van het huidige Zeewolde. In een reeks artikelen neemt publicist Cees Steijger de lezer mee langs de oorlogsgeschiedenis rond Zeewolde.

Op 20 november 1944 voltrok zich een tragedie boven het Wolderwijd. Vanuit het oosten vlogen grote formaties jachtvliegtuigen – P-51 Mustangs – over Harderwijk op weg naar hun thuisbases in Engeland. Ze vlogen hoog en dicht op elkaar, vrijwel onzichtbaar vanaf de grond vanwege het dichte wolkendek. Alleen het zware gebrom van motoren was hoorbaar. De vliegers hadden nauwelijks zicht en bleven in strakke formatie bij elkaar. Boven Harderwijk ging het mis: twee Mustangs raakten elkaar en stortten neer.

Wrakstukken

Een van de toestellen kwam neer aan de kust bij Horst. De piloot wist zich met zijn parachute te redden en landde in het centrum van Harderwijk. De andere piloot had minder geluk. Zijn Mustang verloor een vleugel en tuimelde desintegrerend naar beneden, volgens ooggetuigen ver uit de kust in het water. In 1970, twee jaar na de drooglegging van Zuidelijk Flevoland, werden wrakstukken van het toestel geborgen. Van de vlieger ontbrak ieder spoor. Alleen een schoen en een stuk aluminium met zijn naam werden gevonden: 1st Lt. Leonard R. Werner. Een eenvoudige markeringspaal bij de Helling/Ossekampweg herinnert aan dit dramatische voorval.

Ardennenoffensief  

De bredere militaire context maakt het incident extra aangrijpend. Na de geslaagde landing in Normandië, in juni 1944, vorderde de geallieerde opmars aanvankelijk snel. Maar in september stokte het momentum. Operatie Market Garden, geleid door de Britse veldmaarschalk Montgomery, moest via Nederland een snelle doorgang naar Duitsland forceren. Het doel: de Rijn oversteken, het Ruhrgebied bereiken en de oorlog vóór Kerst beëindigen. De Duitse tegenstand bleek echter veel sterker dan verwacht. De luchtlandingstroepen slaagden er niet in om alle bruggen in handen te krijgen. De grondtroepen, die hen vanuit België moesten ontzetten, strandden op smalle wegen en werden opgehouden door felle tegenstand en vernielde bruggen. Arnhem werd niet op tijd bereikt.

Ook in het oosten van Frankrijk en in België hadden de Amerikaanse troepen te kampen met zware logistieke problemen. Het aanhoudend slechte herfstweer maakte veel terrein onbegaanbaar. Luchtsteun en verkenningen werden ernstig belemmerd door regen, mist en lage bewolking. De geallieerden gingen ervan uit dat Duitsland geen groot offensief meer kon organiseren. Maar niets was minder waar: in het diepste geheim bereidden de Duitsers het Ardennenoffensief voor, dat op 16 december 1944 zou losbarsten.

Getalenteerd piloot

De Amerikaanse luchtmacht kon in deze periode vaak weinig uitrichten vanwege het weer. Maar als het weer ook maar even opklaarde, verschenen er direct honderden bommenwerpers en jagers aan het front. Eén van de piloten was 1st Lt. Leonard R. Werner van de 4th Fighter Group, dat met P-51 Mustangs actief was boven Nederland en België. Tijdens Operatie Market Garden vloog hij missies achter de vijandelijke linies, onder meer in de regio tussen Deventer en Harderwijk. Enkele dagen later werd hij opnieuw in dit gebied ingezet, dit keer als escortevlieger voor Amerikaanse bommenwerpers.

Werner was een getalenteerd piloot. In de weken voor zijn verdwijning wist hij twee Duitse jagers neer te halen – één bij Leipzig en één bij Berlijn. Daarmee was hij hard op weg de status van ‘aas’ te verwerven, een eretitel voor piloten met vijf of meer bevestigde overwinningen. Zover zou het echter nooit komen.

Vermist

Op 20 november kreeg zijn eenheid de opdracht om bommenwerpers te begeleiden, maar de missie werd voortijdig afgebroken. De Mustangs kregen nieuwe doelen achter het front en volgden de lijn via Aken noordwaarts. Onder Zwolle draaide de formatie naar het westen. Kort daarna, boven Harderwijk, ging het gruwelijk mis. Sindsdien is Leonard Werner vermist – mogelijk als onbekende soldaat aangespoeld, of voor eeuwig begraven in de modderige bodem van het IJsselmeer.