80 jaar vrijheid (deel 20): “Heel confronterend om daar te lopen, waar mijn moeder was geïnterneerd”

Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd. Dorpsgenoten halen herinneringen op. Deel 20: Rob Daalmeijer. 

(door Mannes Schoppink)

De (Joodse) opa van Zeewoldenaar Rob Daalmeijer (68), Jacob van Delft (1879-1944), ging begin vorige eeuw naar het voormalige Nederlands-Indië om daar als ambtenaar te gaan werken. “Hij trouwde met Sinem Amal Sepingi, een Ambonese dame. Zo’n huwelijk was in die tijd not done”, begint Rob het bijzondere familieverhaal. “Ze kregen elf kinderen, waarvan mijn moeder Frieda de een na jongste was.” 

Opa Van Delft werd in 1942 gewaarschuwd dat de Japanners eraan kwamen en dat de Indonesische nationalisten, die de Japanners eerst als bevrijders zagen, hierop vooruitlopend plunderend en moordend door de straten trokken. “Het gezin vluchtte toen naar een dorp in de jungle. Dat was maar goed ook, want in de straat waar zij woonden vielen veel slachtoffers.” 

Toen de familie hoorde dat Java door de Japanners was bezet, gingen zij terug naar huis en werden vervolgens geïnterneerd. “Hierbij werden de mannen van de vrouwen gescheiden. Interneringskampen werden gecreëerd door een wijk in een stad te omheinen en daar de Blanda’s – zo werden Nederlanders genoemd – in te drijven. Het was daar de hel op aarde. Aan alles was gebrek en ziekten grepen om zich heen.” De Japanners ranselden ondertussen iedereen om het minste geringste af. “Het was bijvoorbeeld verplicht diep te buigen als er een Jap passeerde. Als die Jap meende dat je niet diep genoeg boog, sloeg hij erop los.”

Ereveld

De oma van Rob (1885-1972) werd met haar dochters, waaronder ook zijn moeder (1928-2010), geïnterneerd in Kamp Tjihapit in Bandung. Robs opa kwam met zijn zoons terecht in Kamp Ambarawa. Hij overleed daar op 11 december 1944. Toen Rob tijdens een rondreis over Java Bandung bezocht, trof hij allemaal sporen van de bezettingstijd aan. “Heel confronterend om daar te lopen, waar je moeder was geïnterneerd! Opa ligt begraven op het Nederlandse ereveld Menteng Pulo in Jakarta. Het graf wordt onderhouden door de Nederlandse Oorlogsgravenstichting. Via die stichting kunnen we er bloemen leggen of laten leggen. Uiteraard heb ik zijn graf bezocht. Daar sta je dan, zelf al opa, voor de eerste keer bij het graf van je opa, 11.311 kilometer van Zeewolde.”

Japanse keizer

Op 8 oktober 1971 landde de Japanse keizer Hirohito op Schiphol voor een staatsbezoek. Dat was een zeer pijnlijke dag voor de familie Daalmeijer, weet Rob nog. “Men moest de keizer beschermen tegen een protesterende mensenmassa met Indië-roots. In zijn naam waren al die misdaden tegen de menselijkheid begaan. Hij was hiervoor niet door de geallieerden vervolgd, omdat hij in Japan een goddelijke status had. Ik beschermde thuis de TV, zo woest had ik mijn moeder nog nooit gezien!” Er werd veel over de oorlog gepraat bij de Daalmeijers, zeker als er familie over de vloer kwam. “Alleen schakelden ze dan over op Maleis, zodat wij kinderen het niet konden verstaan.”

Stolperstein

Recent kwam Rob er bij toeval achter dat men in Wildervank, waar zijn grootvader vandaan kwam, Joodse Nederlanders werden herdacht, die door de Duitsers waren weggevoerd en omgebracht in concentratiekampen. “De zeven broers en zussen van mijn opa zijn op die manier omgekomen. Bij het huis waar ze woonden, werden herdenkingstenen geplaatst. Ik heb de gemeente gevraagd of er bij het ouderlijke huis van mijn opa ook zo’n Stolperstein geplaatst kan worden. Ik heb goede hoop dat dat gaat lukken.”

Niets geleerd

Op latere leeftijd kwamen de verschrikkingen van het jappenkamp bij Robs moeder in alle hevigheid terug. “Bij haar zusters en broers was dat niet anders. Bij de herdenking van de bevrijding van Nederlands-Indië – elk jaar op 15 augustus in Den Haag – zie ik eigenlijk alleen maar mensen met dezelfde tragische familiegeschiedenis. Het is een cliché, maar het ergste is en blijft dat we er niets van hebben geleerd.”