80 jaar vrijheid (deel 18): “Ik was zwaar ondervoed en had dysenterie”

Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd. Dorpsgenoten halen herinneringen op. Deel 18: Richard Starrenburg (1934).

(door Mannes Schoppink)

Richard Starrenburg werd op 14 september 1934 geboren in het Laakkwartier in Den Haag. Hij was het middelste kind uit het gezin van Hermanus Starrenburg (1900-1959) en Jannigje Johanna Doolaard (1909-2004). Van zijn vroegste jeugd weet hij niets meer, z’n eerste herinnering waren de vijandelijke parachutisten die bij het uitbreken van de oorlog bij Ypenburg uit hun vliegtuig sprongen. “M’n opa woonde in die richting”, heeft Richard als kapstok. “Dat was een kilometer of twee bij ons vandaan. Ik weet nog dat ik met mijn moeder stond te kijken. Moeder was op dat moment in verwachting van mijn zus die in oktober 1940 werd geboren.”

Veel van wat er op de kleuter- en lagere school gebeurde, weet de vroegere Hagenees niet meer. De buitenkant van Richards bewaard gebleven rapportboekje laat echter heel fijntjes zien dat het oorlog was. “Ik ging naar de Prinses Julianaschool. Maar die naam mocht natuurlijk niet meer van de Duitsers en daarom werd hij helemaal doorgekrast.”

Laatste oorlogsjaar

De oorlog kabbelde voort in Den Haag, maar in het laatste jaar gebeurde er ineens van alles. Richard weet de volgorde nog goed. “Eerst had je de spoorwegstaking die begon in september 1944. Daarna de razzia van 21 november van dat jaar, toen zo’n 7.000 jongens en mannen werden opgepakt en weggevoerd naar werkkampen in Duitsland.”

Vader Starrenburg besloot zich in die tijd eveneens aan te melden om bij de Oosterburen te gaan werken. Waarom, weet Richard niet. “Zo zou er voor ons meer te eten zijn, zei mijn moeder steeds. Misschien had het ook te maken met vaders saaie baan als ambtenaar. Muziek had veel meer zijn passie.” Toen moest echter de strenge winter van ’44-’45 nog komen. Richard knikt. “Een van de zwaarste die ik in m’n leven heb meegemaakt. Wat was het toen ontzettend koud, terwijl er nauwelijks iets te eten was!”

Bommenketting

Op 3 maart 1945 vond een geallieerd ‘vergissings’-bombardement op de Haagse wijk Bezuidenhout plaats, waarbij 550 burgers om het leven kwamen. Het leek wel alsof de bommen als een ketting aan elkaar naar beneden kwamen, althans zo ziet Richard dat nog steeds voor zich. “Daarna ging het heel snel. Eten was er niet meer. Moeder wilde me daarom via de kerk naar een opvangadres elders sturen. Je mocht niet ziek zijn, het criterium was dat je ondervoed was en dat was ik. Ik zag het alleen niet zitten en vluchtte weg van de 600 meter verder in de Trekvliet gelegen rijnaak die ons weg zou brengen.”

Moeder Starrenburg zag hoe haar zoon weer aan kwam rennen. “Ze heeft me direct teruggebracht, alleen met mijn zusje kon ze zich nog redden, zei ze. M’n broer Herman en ik zijn toen naar Groningen gegaan.”

Op het IJsselmeer werd de boot met de ondervoede kinderen nog beschoten, terwijl Richard onderin lag met dysenterie. “Dat ik wakker werd, herinner ik me nog als de dag van gisteren. De eerste die ik zag, was Herman. Hij had op mij gewacht, de andere kinderen waren allemaal al gekozen door een gastgezin. Ik vond het heel solidair van mijn broer, ik ben hem er altijd dankbaar voor gebleven. Nu kon hij ook naar zijn opvangadres, een keuterboertje daar in de buurt. Ik kwam bij een familie in Zuidbroek terecht die een koffiebranderij had. Ik heb er een tijd op bed gelegen, maar ben gelukkig opgeknapt. Dat is mijn redding geweest, anders zou ik het niet overleefd hebben.”

Broodmager

Op 8 mei 1945 trokken de geallieerden het bevrijde Den Haag binnen. Ook de jongens Starrenburg keerden terug uit Groningen. “En vader uit Duitsland. Hij was broodmager. Wat hij in Duitsland gedaan had, weet ik niet. Hij heeft er nooit over gepraat en ik heb hem er ook nooit naar gevraagd. Achteraf vind ik dat jammer.”